پایگاه خبری خوستان

نگاهي به آسيب‌هاي ناشي از ناهماهنگي‌ها در مواقع بحران

یک میدان و چند فرمانده

آنچه در مناطق سیل‌زده خوزستان به وضوح به چشم می‌آمد فقدان یک فرماندهی واحد برای کمک به سیل‌زدگان است. خیلی از گروه‌ها به این مناطق می‌آمدند، بسیاری از سازمان‌ها از استان‌های مختلف و با نیت خیر می‌آمدند اما واقعیت این است که بین‌شان هیچ هم‌افزایی اتفاق نمی‌افتاد و در برخی مواقع توان‌شان هرز می‌رفت.»

وقتی بحران کمی از روزهای اولیه‌اش فاصله می‌گیرد، می‌شود از زاویه‌های دیگر هم به آن نگاه کرد. اگر در ابتدای ماجرا حفظ جان مردم و بعد تلاش برای حفاظت از باقیمانده دارایی‌شان مطرح باشد با گذر زمان می‌شود جمع‌بندی کرد که در این استقرار مردم در مکان‌های دور از خطر و امدادرسانی به آنها چه کسانی و تا کجا موفق بوده یا نبوده‌اند. حالا در گذر از سومین هفته سیل شاید دور از انصاف نباشد که بگوییم در زمان بحران هنوز هم که هنوز است، نبود مدیریت واحد به فرآیند کلی کمک‌رسانی صدمه می‌زند.

امین شول‌سیرجانی، خبرنگار اعزامی به خوزستان می‌گوید که نبودن مدیریت واحد مساله‌ای است که خیلی به وضوح در مناطق سیل‌زده جنوب به چشم می‌آید:«آنچه در مناطق سیل‌زده خوزستان به وضوح به چشم می‌آمد فقدان یک فرماندهی واحد برای کمک به سیل‌زدگان است. خیلی از گروه‌ها به این مناطق می‌آمدند، بسیاری از سازمان‌ها از استان‌های مختلف و با نیت خیر می‌آمدند اما واقعیت این است که بین‌شان هیچ هم‌افزایی اتفاق نمی‌افتاد و در برخی مواقع توان‌شان هرز می‌رفت.»

برآورد او البته این است که هر چه بحران از روزهای اوجش فاصله می‌گیرد این هماهنگی‌ها هم بیشتر و منظم‌تر می‌شوند اما باز هم می‌شود دید که چندگانگی ستادهای مدیریتی چگونه می‌تواند مشکلات ریز و درشت ایجاد کند:«برخی ناهماهنگی‌ها به خصوص در مدیریت اردوگاه‌های اسکان سیل‌زدگان همچنان به چشم می‌آید. به عنوان مثال برخی از اردوگاه‌ها در دست نهادهای نظامی است چون اساس اردوگاه یک پادگان یا مرکز نظامی بوده و همین چند روز قبل برای ورود برخی سازمان‌های مردم‌نهاد که با هدف فعالیت‌های فرهنگی برای کودکان آمده بودند مشکل ایجاد شد و در نتیجه مجبور شدند، اردوگاه را ترک کنند.»

ناهماهنگی‌ها شاید بیشتر از هر جایی در موضوع امداد بهداشتی نمایان باشد. همین چند روز گذشته بود که مدیر روابط عمومی استانداری خوزستان در مورد تهیه دستشویی و حمام برای مناطق سیل‌زده استان صحبت کرد و در مقابلش یک فعال اجتماعی حاضر در منطقه می‌گفت پس چرا نشانی از این دستشویی‌های سیار در بیرون از اردوگاه‌ها دیده نمی‌شود. سیرجانی می‌گوید که همین هماهنگی‌ها سبب شده تا مشکل اصلی نه در تهیه بلکه در توزیع امکانات بروز پیدا کند:«یک سری تجهیزات و امکانات به منطقه آورده می‌شوند اما توزیع آنها آن قدر طول می‌کشد که عملا در وقت مناسبش ارایه نمی‌شوند. مثلا سپاه ۲۶۰ چشمه دستشویی را برای حمیدیه آورد اما توزیع هنوز هماهنگ نشده که در کدام مناطق صورت بگیرد و برای همین کار خیلی کند پیش می‌رود. این فقدان فرماندهی واحد سبب شده تا کلی از اجناس و اقلام به صورت پراکنده توزیع شوند. یا مثلا موکب‌هایی که مسوولیت توزیع غذای گرم را بر عهده گرفته‌اند زیر نظر ستاد عتبات عالیات فعالیت می‌کنند و مدیریت جداگانه‌ای دارند. هماهنگ کردن آنها هم دشوار است و در نتیجه به قول خود شهروندان این مناطق، غذا دارد حیف و میل می‌شود چون بیشتر از نیاز مردم است.»

از زلزله کرمانشاه به بعد بود که بسیاری از کارشناسان، مسوولان و حتی فعالان فضای مجازی تلاش کردند تا مردم را به اهدای کمک‌های‌شان به سازمان هلال احمر تشویق کنند تا از هدررفت منابع و چند شاخه شدن نهادهای دریافت‌کننده این کمک‌ها جلوگیری شود. حالا شاید بد نباشد که خود نهادها و سازمان‌های مسوول هم به این توافق برسند که شاید حضور هلال احمر به عنوان مدیر اصلی کمک‌رسانی در مواقع بحران به نفع همه باشد. خبرنگار اعتماد البته اشاره می‌کند که این اتفاق در مورد خوزستان دارد رخ می‌دهد:«اتفاق خوب این است که از چند روز قبل هلال احمر قدرت بیشتری در ماجرا گرفته و دست‌کم در حمیدیه اقلام ارسالی به سمت انبارهای این سازمان می‌روند.»

از نیت خیر تا کار خیر

«نیت خیرخواهانه برای مداخله‌ کردن کافی نیست و کمک‌ کردن نیاز به برنامه و آموزش و امکانات دارد. در واقع گاهی اوقات ما شرط لازم و کافی را با هم اشتباه می‌گیریم و این ماجرا هنوز هم ادامه دارد و در تمام زلزله‌ها و سیل‌ها تکرار شده و افراد بدون مهارت و برنامه مشخص راهی مناطق آسیب‌دیده شده‌ و مشکل ایجاد کرده‌اند. دلیل این مساله هم این است که فرهنگ ما یک فرهنگ هیجان‌محور و عاطفه‌محور و شاعرانه است و نمود آن را در سازمان‌های مختلف از آموزش‌وپرورش تا صداوسیما می‌بینیم. در واقع ما پذیرفته‌ایم که عواطف قطب‌نمای زندگی هستند و وقتی عواطف ما به چیزی حکم می‌کند به این معنی است که حتما این ماجرا درست است و بلافاصله تصمیم‌هایی می‌گیریم که تکانشی هستند و هزینه بسیار زیادی دارد.» خبرآنلاین روز گذشته در گفت‌وگویی با محمدرضا سرگلزایی، روانپزشک به یکی از مهم‌ترین مسائلی اشاره کرده که می‌توان به آن نام «بحران در مواجهه با بحران» داد. بحران کسانی که می‌خواهند کاری انجام دهند و برای همین راهی مناطق بحران‌زده می‌شوند بی‌آنکه تخصص یا دانشی داشته باشند، کسانی که می‌توانند خود تبدیل به معضلی برای امدادگران شوند یا تغییراتی ناخواسته در جوامعه محلی ایجاد کنند.

سرگلزایی در مورد تاثیرات سوء کمک‌های فکر نشده و نحوه ورود به میدان بحران به «خبرآنلاین» گفته است:«اساسا اینکه ما یک توجه کوتاه‌مدت را انجام دهیم، باعث می‌شود که به فرد زخم عاطفی وارد شود؛ زیرا در آن مدت کوتاه فرد وابسته و دلبسته می‌شود و بعد از مدتی مددکارانش را گم می‌کند. این مساله درباره غذا و پوشاک و وسایل بازی و… هم هست. در واقع لازم نیست اگر یک انبار امکانات داریم همان لحظه همه را پخش کنیم و باید با برنامه‌ریزی این امکانات تقسیم شود. علاوه بر این نباید اقلامی را پخش کنیم که فرهنگ سبک‌ زندگی آن منطقه را تغییر دهد. یعنی اگر کودکان آن منطقه هیچ‌وقت شانس این را نداشته‌اند که یک عروسک یا مدل لباس خاص را داشته باشند، اینکه ما مداخله کنیم و به ‌مدت کوتاهی یک سبک زندگی ویترینی و نمایشی برای‌شان ایجاد کنیم که تا پیش از این نداشته‌اند و بعد از این هم نخواهند داشت به آنها آسیب می‌رساند و آنها را از زندگی عادی‌شان دور می‌کند. به این صورت که دایما زندگی خودشان را با آن مدت کوتاه مقایسه می‌کنند و همیشه ناراضی خواهند بود. مورد بعدی امدادرسانی مساوات است؛ وقتی توزیع کمک‌ها به شکل غیرعادلانه صورت گیرد به این صورت که همان اول همه عروسک‌ها را به ۵ کودک بدهیم و برای بچه ششمی عروسکی نداشته باشیم، همبستگی را بین آنها از بین می‌برد و آسیب جدیدی تولید می‌کند و این توزیع نابرابر باعث ایجاد تفرقه و خشم بین خانواده‌ها می‌شود.»

این روانشناس همچنین به مساله فرهنگی در مورد امدادگری اشاره کرده است: «در واقع مشکل این است که ما احساس نیاز به آموزش نمی‌کنیم و فکر می‌کنیم همه ‌چیز را بلدیم. بسیار پیش آمده به‌دلیل نوع پوشش و… افرادی که برای کمک رفتند، باعث شده تا آسیب‌دیده‌ها به آنها دل ببندند. کسی که برای کمک و با تصور اینکه دارد کار درستی انجام می‌دهد با پوشش متفاوتی به این مناطق می‌رود، آسیب‌دیده‌ها را دلداری می‌دهد، با آنها خوش و بش می‌کند، کنار آنها می‌خوابد و مشکلات دیگری را ایجاد می‌کند و بعد از چند هفته این مددکار خوش‌پوش و خوش‌تیپ از این منطقه می‌رود و برای آسیب‌دیده تبدیل به یک فانتزی می‌شود. علاوه بر این همه‌ چیز به سرعت فراموش می‌شود؛ در واقع همان ابتدای حادثه همه کمک می‌کنند ولی یک‌ سال بعد دیگر همه‌ چیز کم‌رنگ و فراموش می‌شود.»

کنترل رفتار مسوولان در بحران

از همان هفته اول سیل در گلستان یک موضوع بود که توجه شبکه‌های اجتماعی را به خودش جلب کرد: نحوه حضور مسوولان مختلف در مناطق سیل‌زده. برخی از عکس‌هایی که از در آب رفتن مسوولان می‌رسید، سبب شد که انتقادهای بسیاری روانه «حضور نمایشی در مناطق بحران‌زده» شود. هر چند حضور برخی از مدیران سازمان‌های مسوول در مناطق بحرانی الزامی است اما کار به حدی بالا گرفت که روز یکشنبه اسماعیل نجار، رییس سازمان مدیریت بحران کشور مجبور شد از آنها بخواهد که از سفر به مناطق سیل‌زده جدا خودداری کنند. نجار در گفت‌وگو با ایلنا گفت: «خواهش ما از مسوولان این است که این سفرها را انجام ندهند چراکه مسائل مختلفی را در پی دارد. با وجود اینکه حضور مسوولان در این مناطق مایه امیدواری است و ممکن است خوشحالی مردم را فراهم کند اما مشکلاتی را نیز به دنبال دارد. در کنار مسوولانی که به مناطق سیل‌زده می‌آیند، افرادی باید امنیت‌شان را به منظور تردد تامین کنند. همچنین تشریفات نیز باید برای این مسوولان در نظر گرفته شود و توقع است که مسوولان استانی این مسوولان را در سفرها همراهی کنند در حالی که مسوولان استانی در این شرایط وقت‌شان به‌ شدت تنگ است و باید دایما در ستاد حضور داشته و فرماندهی کنند، از همین ‌رو توصیه و خواهش ما از مسوولان این است که این سفرها را به زمانی موکول کنند که شرایط تثبیت شده باشد و از دور کنترل‌های لازم را داشته و برنامه‌ریزی‌های مد نظر را برای این مناطق داشته باشند.»

هر چند در موارد بحران حضور مسوولان ضروری است اما بی‌شک نیاز نیست که این حضور همراه با نمایش فیزیکی در محل باشد. نجار هم در مورد نحوه کمک‌رسانی واقعی مسوولان و نظارت بر روند کار گفت:«مرکز فرماندهی و کنترل مدیریت بحران کشور باید ایجاد شود و نمایندگان و همه مسوولان در این مرکز در موقع بحران حضور داشته باشند و از نزدیک به صورت آنلاین تمام صحنه‌ها را ببینند و از این مرکز کنترل و مدیریت داشته باشند. این مرکز در حال احداث است و امیدواریم با همراهی همه مسوولان زودتر به سرانجام برسد.»

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.